Czyngis-chan

Datowanie wczesnych wydarzeń z życia Temudżina

Niewiele źródeł opisuje wczesny period życia także działalności Temudżina. Najwięcej informacji na ten sprawa zawiera Tajna koleje życia Mongołów. O jak bardzo pomimo tego większość naukowców przyjmuje zgodność z rzeczywistością najważniejszych z opisywanych w tym miejscu faktów o tyle w wielu przypadkach kwestionują oni, podane w środku kronice daty wydarzeń. Głównym źródłem kontrowersji jest kilkunastoletnia szczerba do wnętrza przedstawionym wewnątrz Tajnej historii życiorysie młodego Czyngis-chana - wśród rokiem 1183 tudzież 1200 nie notuje białogłowa żadnych wydarzeń. Jedynym faktem, wymienianym w środku kronice, który możemy wstawić kędyś do wnętrza tym okresie, jest perypetie politycznych wolt Ong-chana, którą Czyngis-chan przypomina wewnątrz liście do niego. Jednak osobiście Czyngis, nie bierze wewnątrz większości z nich udziału tylko na końcu wspomagając sojusznika dodatkowo przywracając mu władzę. Z tego względu niektórzy historycy, wątpiąc do wnętrza w taki sposób długą bierność energicznego wodza, przesuwają takie wydarzenia jako uprowadzenie Börte dodatkowo wojnę z Merkitami, również popularność Temudżina Czyngis-chanem z początku lat 80 na miesiączka późniejszy. I w taki sposób np. Louis Hambis, uprowadzenie Börte umieszcza, nie wewnątrz roku 1180, tymczasem do wnętrza 1184, zaś wydanie Temudżina Czyngis-chanem, pośród 1187 tudzież 1189. Tę koncepcje, przynajmniej w środku części dotyczącej porwania Börte, przyjmuje też John Man. László Lőrincz uważa, że Temudżin został chanem, wewnątrz 1190 roku. Jack Weatherford uprowadzenie Börte umieszcza w środku 1178, wybór na chana w środku 1189, dwanaście miesięcy od tego czasu bitwę przy Dałan Bałdżit, zaś wyprawę na Tatarów zaledwie do wnętrza 1196. Stanisław Kałużyński nienaruszony seria zdarzeń od czasu porwania Börte widzi wewnątrz nieokreślonych stricte okolicach roku 1200. Znaczne ruch dat rozwiązuje niemniej zadanie bezczynności Temudżina, rodzi jednakże inne wątpliwości. Wiadomo choćby, że jego 3 syn Ugedej wprzódy w środku 1203 roku, był na tyle dorosły, tak aby w pojedynkę z dala od momentu ojca pobierać odział do wnętrza bitwie. Musiał wobec tego wcześniej dysponować co bynajmniej kilkanaście lat, zaś uprowadzenie Börte musiało się przebyć nieco lat zanim jego narodzinami zatem z pewnością wewnątrz latach 80 oraz to trochę wewnątrz ich pierwszej połowie (w chwili śmierci pył dysponować 56 lat co wskazywałoby dwanaście miesięcy 1185). Dat z Tajnej historii Mongołów broni Lew Gumilow, uzasadniając to właśnie wiekiem synów Czyngis-chana zaś podobnie wyjaśnieniem luki do wnętrza jego życiorysie kilkunastoletnią Dżurdżeńską niewolą, której okoliczność mongolscy kronikarze, chcieli jego zdaniem, ukryć. Jedyną występującą we wczesnych źródłach informacją, zgoła kwestionującą tę chronologię jest wiek Dżocziego, który wewnątrz chwili śmierci do wnętrza 1227 roku, proch posiadać trzydzieści nieco lat. Mógłby się zatem wydać na świat najwcześniej poniżej skrajność lat 80, co jakkolwiek zupełnie nie zgadza się z wiekiem pozostałych synów Temudżina.